Upadłość konsumencka

31 marca 2009 r. weszła w życie ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z dnia 30 grudnia 2008 r. Nr 234, poz. 1572). W ten sposób wprowadzono w Polsce instytucję tzw. upadłości konsumenckiej, która została włączona do ustawy prawo upadłościowe i naprawcze.

Wprowadzenie tej instytucji oznacza, iż upadłością będzie można objąć także osoby fizyczne nie prowadzące działalności gospodarczej, jednakże pod pewnymi dodatkowymi warunkami.

Zasady ogólne.

Najistotniejszą różnicę wprowadza w tym zakresie już znowelizowany art. 1 ust. 1 lit b) ustawy prawo upadłościowe i naprawcze, zgodnie z którym ustawa reguluje zasady wspólnego dochodzenia roszczeń wierzycieli także od niewypłacalnych dłużników będących osobami fizycznymi nieprowadzącymi działalności gospodarczej, których niewypłacalność powstała jednak wskutek wyjątkowych i niezależnych od nich okoliczności. W odróżnieniu zatem od upadłości przedsiębiorców przy upadłości konsumenckiej istotna jest również przyczyna niewypłacalności. Musi być ona wyjątkowa i niezależna co oznacza, iż w przypadku gdy dłużnik doprowadził do niewypłacalności z własnej winy wniosek o ogłoszenie upadłości będzie oddalony. Chociaż brak jeszcze, z oczywistych względów, orzeczeń sądowych w tym zakresie, można przyjąć, iż niezależnymi i wyjątkowymi przyczynami niewypłacalności może być np. nieszczęśliwy wypadek, długotrwała choroba, niezawiniona utrata pracy (np. z powodu restrukturyzacji pracodawcy). Sama zatem niewypłacalność wynikająca na przykład z zaciągnięcia kilku kredytów bankowych, nie wystarczy. Upadłość konsumencka jest zatem przywilejem dłużnika, z którego tylko on może skorzystać (wniosku o ogłoszenie upadłości nie może złożyć wierzyciel, czyli np. bank).

Wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej.

Zgodnie ze znowelizowanym art. 75 pkt 5 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych opłata od wniosku wynosi – 200 zł.

Jeżeli dłużnika nie stać na taką opłatę powinien złożyć dodatkowy wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.

Zgodnie z art. 22 i 23 wniosek, oprócz podania danych personalnych, powinien obejmować: - oznaczenie miejsca, w którym znajduje się majątek dłużnika, - wskazanie okoliczności uzasadniających wniosek i ich uprawdopodobnienie, - aktualny wykaz majątku z szacunkową wyceną jego składników, - spis wierzycieli z podaniem ich adresów i wysokości wierzytelności każdego z nich oraz terminów zapłaty, - listę zabezpieczeń ustanowionych na majątku dłużnika wraz z datami ich ustanowienia, - oświadczenie o spłatach wierzytelności lub innych długów dokonanych w terminie 6 miesięcy przed dniem złożenia wniosku, - wykaz tytułów egzekucyjnych i wykonawczych przeciwko dłużnikowi, - spis podmiotów zobowiązanych majątkowo wobec dłużnika; - informację o postępowaniach dotyczących ustanowienia na majątku dłużnika obciążeń podlegających wpisowi do księgi wieczystej albo rejestrów oraz o innych postępowaniach sądowych lub administracyjnych dotyczących majątku dłużnika.

Ponadto zgodnie z art. 25 dłużnik powinien złożyć oświadczenie na piśmie co do prawdziwości danych zawartych we wniosku.

Sąd oddali wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli niewypłacalność dłużnika nie powstała wskutek wyjątkowych i niezależnych od niego okoliczności, w szczególności w przypadku gdy dłużnik zaciągnął zobowiązanie będąc niewypłacalnym, albo do rozwiązania stosunku pracy dłużnika doszło z przyczyn leżących po stronie pracownika lub za jego zgodą (art. 4913 ust. 1). Ustawodawca wprowadza zatem dwa przykłady, kiedy z pewnością nie mamy do czynienia z wyjątkowymi i niezależnymi okolicznościami.

Wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnik może zgłosić raz na 10 lat. Sąd oddali wniosek jeżeli w tym okresie prowadzono wobec dłużnika postępowanie upadłościowe lub inne postępowanie, w którym umorzono całość lub część jego zobowiązań albo w którym zawarto układ, lub prowadzono postępowanie upadłościowe, w którym nie zaspokojono wszystkich wierzycieli, a dłużnik po zakończeniu lub umorzeniu postępowania zobowiązań swych nie wykonał, lub prowadzono postępowanie upadłościowe według przepisów tytułu niniejszego, jeżeli postępowanie to zostało umorzone z innych przyczyn niż na wniosek wszystkich wierzycieli, lub czynność prawna dłużnika została prawomocnie uznana za dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli (art. 4913 ust. 2).

Upadłość konsumencka w ustawie prawo upadłościowe i naprawcze.

Upadłość konsumencka uregulowana została w tytule V p.u.n. zatytułowanego „Postępowanie upadłościowe wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej” w art. 4911 – 49212. Do likwidacji majątku upadłego zastosowanie znajdzie wiele przepisów regulujących upadłość przedsiębiorców (art. 4912). Oznacza to między innymi, że złożenie wniosku skutkować będzie między innymi wymagalnością wierzytelności dotychczas niewymagalnych oraz ograniczeniem w rozporządzaniu własnym majątkiem, zaś z chwilą wydania przez sąd postanowienia o ogłoszeniu upadłości powstanie masa upadłości, z której zaspokajani będą wierzyciele upadłego. W skład masy upadłości wejdzie również wspólny majątek małżonków.

Gdyby majątek dłużnika, po jego spieniężeniu nie wystarczył na spłatę wszystkich wierzytelności sąd może na wniosek dłużnika ustalić plan spłaty pozostałych do zapłacenia wierzytelności, jednakże nie dłużej niż na okres 5 lat. Najistotniejsze jednak, iż sąd w planie określi jaka część zadłużenia, po wykonaniu planu, zostanie umorzona (art. 4927). W przypadku zajścia istotnych, ale przemijających przeszkód w realizacji planu spłaty, sąd może przedłużyć termin ostatecznej spłaty, maksymalnie jednak na dalsze dwa lata.

Podsumowanie

Upadłość konsumencka może być korzystnym rozwiązaniem dla tych osób, które nie z własnej winy popadły w tarapaty finansowe. Umożliwia ona, po wykonaniu ustalonego przez sąd planu spłaty wierzycieli i umorzeniu pozostałych zobowiązań, całkowite oddłużenie i życie od tego momentu z „czystą kartą”. Jak jednak w praktyce sprawdzać się będzie ta instytucja pokaże dopiero przyszłość.

Michał Krygowski