Odpowiedzialność członka zarządu spółki akcyjnej za zobowiązania podatkowe.

Podstawa odpowiedzialności.

Przepisy zawarte w rozdziale 15 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. ordynacja podatkowa (zwanej dalej ordynacją podatkową) dopuszczają możliwość odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania podatnika, wskazując jednocześnie, iż ma ona charakter solidarny i dotyczy całego majątku. W szczególności art. 116 §1 ordynacji podatkowej stanowi, iż za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu stawiając jednocześnie warunek, iż odpowiedzialność ta aktualizuje się wyłącznie w wypadku, gdy egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna. Z kolei §2 przytaczanego przepisu stanowi, iż odpowiedzialność członków zarządu, określona powyżej, obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, które powstały wyłącznie w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu. W dalszej części komentowanego przepisu wyliczone zostały sytuacje, w których członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki, a należą do nich:

- wykazanie przez członka zarządu, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo też niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy;

- wskazanie mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Z powyższej analizy wynika jednoznacznie, iż do ustalenia odpowiedzialności członka zarządu konieczne jest nie tylko ustalenie pozytywnych jej przesłanek, czyli bezskuteczności egzekucji zaległości podatkowej oraz powstania zobowiązania w okresie pełnienia przez niego tej funkcji, ale także wykazanie, że nie zachodzą przesłanki wyłączające tę odpowiedzialność.

Pozytywne przesłanki obciążenia odpowiedzialnością członka zarządu spółki akcyjnej to:

1) nieskuteczna w całości lub w części egzekucja z majątku spółki, formalnie stwierdzona postanowieniem komornika po przeprowadzeniu postępowania egzekucyjnego;

2) wykazanie, że zaległości dotyczą zobowiązań powstałych w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu. Tak więc za zobowiązania podatkowe, powstałe w okresie po złożeniu rezygnacji z pełnionej funkcji, nie jest możliwe ponoszenie odpowiedzialności określonej w art. 116 ordynacji podatkowej. Wskazać w tym miejscu, iż datą graniczną jest czas rzeczywistej rezygnacji a nie wpis tych zdarzeń w rejestrze.

Negatywne przesłanki orzeczenia o odpowiedzialności członków zarządu, których zaistnienie należy wykluczyć, aby orzec o ich odpowiedzialności jako osób trzecich, ordynacja podatkowa definiuje jako:

1) wykazanie, że we właściwym czasie podmioty te zgłosiły wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe), albo, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez ich winy;

2)wskazanie przez te podmioty mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Na zasadzie art.116 §4 ordynacji podatkowej opisana powyżej odpowiedzialność rozciąga się również na byłego członka zarządu spółki akcyjnej.

Przedawnienie zobowiązań podatkowych.

Aby na osobę trzecią można było skutecznie rozciągnąć odpowiedzialność za zaległości podatkowe i inne należności pierwotnego dłużnika, konieczne jest wydanie decyzji o jej odpowiedzialności w prawem przewidzianym terminie. Wynikające z art. 118 § 1 ordynacji podatkowej ograniczenie czasowe prawa do wydania decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej - należy rozważać w kategoriach przedawnienia prawa do wydania takiej decyzji, chociaż ustawodawca pojęciem takim wprost się nie posługuje.

Początek biegu terminu, o którym mowa w analizowanym przepisie, powiązano z datą powstania zaległości podatkowej. Biegnie on od końca roku kalendarzowego, w którym to zdarzenie miało miejsce, i trwa nieprzerwanie aż do upływu 5 lat. Zatem w tym przypadku końcem terminu do wydania decyzji o odpowiedzialności osób trzecich będzie ostatni dzień grudnia piątego roku po roku, w którym powstała zaległość podatkowa. Biorąc pod uwagę, iż odpowiedzialność osób trzecich ma charakter akcesoryjny, wydanie decyzji o odpowiedzialności nie będzie możliwe w przypadku wygaśnięcia zaległości podatkowej ciążącej na pierwotnym dłużniku, czyli na spółce.

W przypadku skutecznego doręczenia omówionej powyżej decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej, organ podatkowy może domagać się zapłaty wynikającego z niej zobowiązania przez okres 3 lat liczonych od końca roku kalendarzowego, w którym decyzję doręczono. Zatem okolicznością, od której uzależnione jest rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zobowiązania wynikającego z decyzji, jest doręczenie tej decyzji osobie trzeciej np. członkowi zarządu spółki akcyjnej. Koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień grudnia trzeciego roku po roku, w którym decyzję o odpowiedzialności osoby trzeciej doręczono.

W przypadku wydania decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej i wygaśnięcia zobowiązania pierwotnego dłużnika, decyzja ta traci swoje podstawy. W związku z tym termin, o którym mowa w art. 118 § 2 ordynacji podatkowej, może ulec skróceniu. Trzeba bowiem zauważyć, że wygaśnięcie zobowiązania pierwotnego dłużnika powoduje też zwolnienie z odpowiedzialności osoby trzeciej. Wobec tego decyzja o odpowiedzialności staje się bezprzedmiotowa. Organ podatkowy, który wydał taką decyzję, powinien w trybie art. 258 § 1 pkt 1 ordynacji podatkowej wygasić ją jako bezprzedmiotową.

Maciej Dziuban